Ligjërata 209

 

Imam Aliu kishte shkuar të mësonte për shëndetin e bashkëluftëtarit të tij, Ala’ bin Ziad el-Harithit; kur pa shtëpinë e tij të madhe e të gjerë, tha:

 

Ç’të nevojitet gjithë kjo shtëpi e bollshme në këtë botë, o Ala’? Një shtëpi e tillë do të të hynte më shumë në punë në botën tjetër. Por, nëse dëshiron që ta marrësh vërtet me vete, atëhere duhet të presësh në të miq, të tregohesh i përfillur me farefisin dhe të shlyesh të gjitha detyrimet që të dalin. Vetëm kështu do mundesh ta gëzosh në jetën e pashtershme.

 

Pastaj Ala’i i tha: “O Prijës i Besimtarëve, dua të bisedoj me ty për tim vëlla, Asim bin Ziadin.” Imam Aliu u interesua: “Si është puna me të?” Ala u përgjigj: “Ka veshur një pallto të leshtë dhe është këputur fare nga bota”. Imam Aliu kërkoi të dërgonin e ta thërrisnin. Kur ai erdhi, Imam Aliu i tha:

“O armik i vetes! Pa dyshim, Shejtani të ka çoroditur. Nuk të vjen keq për gruan tënde e për fëmijët e tu? Mos mendon se, po të gëzohen gjërat (1) që Zoti i ka bërë të ligjshme për njeriun, Ai nuk do të ishte i kënaqur prej tij? Ti je tepër i parëndësishëm për Zotin, që të veprosh në këtë mënyrë!” Ai tha: “O Prijës i Besimtarëve, dhe ti ke veshur rrobë të ashpër dhe ha ushqim të keq”. Atëhere Imam Aliu ia ktheu: “Unë s’jam si ti, mor i mjerë. Zoti e ka bërë të detyrueshme për udhëheqësit e drejtë që ta mbajnë veten në nivelin e njerëzve të thjeshtë, që të varfrit të mos ndihen të turpëruar e të poshtëruar për gjendjen e tyre e të mos i jepen mjerimit të tyre”.

............................

(1) I Që nga kohët më të vjetra, asketizmi dhe braktisja e lidhjeve me këtë botë është gjykuar si mjet i pastrimit të shpirtit dhe i përsosjes së karakterit. Si pasojë, ata që donin të bënin një jetë të përkorët dhe medituese, shkonin jashtë qyteteve e qendrave të banuara, për të ndenjur nëpër pyje dhe në shpella, maleve, dhe rrinin atje duke u përqendruar tek Zoti në përputhje me filozofinë që kishin. Ata hanin vetëm në qoftë se ndonjë udhëtar i rastit apo banor nga qendrat e banuara aty pranë u jepte diçka për të ngrënë, ndryshe mjaftoheshin me frutat e pemëve të egra e me ujin e rrëkeve dhe kështu e kalonin tërë jetën e tyre. Ky lloj adhurimi nisi në këtë mënyrë: Njerëz të ndryshëm, të detyruar nga shtypja dhe dhuna e tiranëve, braktisën shtëpi e familje për të mos rënë në duart e tyre, e u fshehën në vende të egra e nëpër shpella, ku iu përkushtuan devocionit dhe adhurimit të Zotit.

Me kalimin e kohës, ky asketizëm i detyruar mori forma vullnetarizmi dhe njerëzit nisën të tërhiqeshin në shpella e humbëtira me vetë dëshirën e tyre. Kjo gjë u bë praktikë e pranuar e kushdo që ëndërronte për zhvillimin shpirtëror, tërhiqej në ndonjë qoshe, pasi e kishte shkëputur veten nga gjithë lidhjet e botës. Pak nga pak, kjo metodë adhurimi fitoi statusin e modës dhe gjurmët e saj ndeshen edhe sot tek budistët e kristianët.

 

Por pikëpamjet e moderuara të Islamit nuk pajtohen me jetën monastike, sepse nuk është nevoja të braktisen gëzimet dhe të mirat e kësaj bote për të arritur një zhvillim të caktuar shpirtëror. Ato nuk e miratojnë që një musliman të lerë shtëpinë e miqtë e tij e të merret vetëm me adhurim formal, duke u fshehur nëpër vende të humbura. Në Islam, koncepti i adhurimit nuk kufizohet me disa pak rite të veçanta. Ai përcakton si tepër të rëndësishme për adhurimin aspekte të tilla si fitimin e mjeteve të jetesës me anë të mjeteve të ligjshme, simpatinë reciproke dhe sjelljen e mirë, si dhe bashkëpunimin dhe ndihmën.

Në qoftë se një njeri i shpërfill të drejtat dhe detyrimet e kësaj bote dhe s’ndjen përgjegjësi për gruan e fëmijët e tij, as angazhohet në përpjekjet për të fituar mjetet e jetesës, po rri gjatë gjithë kohës e mediton, ai rrënon vetëm jetën e tij dhe nuk e përmbush qëllimin e të jetuarit. Po të kishte qenë ky qëllimi i Zotit, pse do duhej krijimi e popullimi i botës, kur atje ndodhej tashmë një kategori qeniesh, që gjithë kohën e kishin të zënë me adhurim e nderim?

 

Natyra e ka bërë njeriun që të jetë nëpër udhëkryqe, në të cilët, drejtimi drejt të cilit duhet orientuar, është mesi i rrugës. Nëse do shmanget sado pak nga kjo vijë e mesme, qoftë në njërën apo në tjetrën anë, njeriu rrezikon t’i futet një rruge të gabuar. Kjo rrugë e mesme nënkupton masën, deri ku duhet shkuar pas kësaj bote, pa ia përkushtuar veten vetëm asaj duke injoruar jetën tjetër, pa hequr dorë fare, ndërkaq, nga kjo botë, aq sa të mos mbahet lidhje me asgjë të saj, duke e izoluar veten nëpër skuta të humbura e duke braktisur çdo gjë tjetër. Përderisa Zoti e ka krijuar njeriun në këtë botë, ai duhet të ndjekë kodin e jetës për të jetuar në të dhe duhet të gëzojë brenda kufijve të lejuar kënaqësitë dhe të mirat, që i ka dhuruar Zoti.

Ushqimi e përdorimi i gjërave që Zoti ka bërë të ligjshme, nuk është kundër adhurimit të Tij, sepse Zoti i ka krijuar pikërisht me synimin që të përdoren. Ja pse ata që përzgjodhi Zoti jetuan në këtë botë me të tjerët e hëngrën e pinë si ata. Ata nuk e ndjenin nevojën e largimit nga njerëzit e kësaj bote për të kërkuar si banesa të tyre vende të egra dhe shpella malesh, apo për të jetuar në vende të largëta dhe të pabanuara. E, megjithatë, ata e përkujtonin Zotin, mbeteshin të shpenguar nga punët e kësaj bote dhe nuk e harronin kurrë vdekjen, pavarësisht nga të mirat dhe kënaqësitë e jetës.

 

Ndonjëherë jeta asketike prodhon të këqija të tilla, që rrënojnë bashkë me këtë jetë edhe jetën tjetër. Në këtë mënyrë, asketi mund të jetë shembulli i vërtetë i ‘humbësit në këtë jetë si dhe në jetën tjetër’. Mendja pjell ide dhe gjëra të këqija dhe bëhet e paaftë që të adhurojë në paqe e në përqendrim, nëse impulset natyrore nuk kënaqen dot në rrugë të ligjshme e të lejueshme. Ndodh shpesh që në kushte të tilla pasionet ta mposhtin njeriun deri në atë pikë, sa të thyejë të gjitha normat morale dhe t’i dorëzohet tërësisht kënaqjes së tyre, duke rënë në greminën e shkatërrimit, nga e cila e ka të pamundur të dalë përsëri. Ja përse ligji fetar i jep vlerë më të madhe adhurimit të kryer nga një njeri familjar, sesa atij të një njeriu jo familjar: Sepse i pari mund të ushtrojë paqe mendore dhe përqendrim në adhurim dhe në rite.

 

Ata që mbajnë veshjen e asketizmit e që bëjnë spektakle të zhurmshme të madhështisë së tyre spirituale, janë larguar nga rruga e Islamit dhe nuk kanë dijeni të vërteta për mësimet e tij shumë më të gjera. Ata i ka futur Shejtani në udhë të gabuar dhe i përligjin qëndrimet e tyre me principe të ndryshme subjektive. Së fundi, çoroditja e tyre bëhet aq serioze, saqë fillojnë t’i shohin prijësit e tyre sikur kanë arritur atë shkallë, që fjala e tyre është fjala e Zotit dhe veprimi i tyre është veprimi i Zotit. Shpeshherë ata e vendosin veten jashtë të gjitha lidhjeve dhe kufizimeve të ligjit fetar dhe e konsiderojnë të ligjshëm çdo veprim të keq, që mund të bëjnë. Ndjekësit e kësaj doktrine (Sufizëm) njihen me emrin Sufistë. Këtë emër e ka përdorur për herë të parë Ebu Hashim el-Kufiu, një Umejjad, i cili ishte fatalist.

 

Ai e mori këtë emër për shkak të mantelit të leshtë që mbante veshur përherë për të bërë përshtypje me asketizmin e tij. Më vonë këtij emri iu dhanë edhe kuptime të tjera.

Njëri prej tyre përdor faktin që ai përbëhet nga tre gërma. Sipas këtij versioni, ‘s’ është ‘sabr’ (durim), ‘sidq’ (vërtetësi) dhe ‘safa’ (pastërti e zemrës); ‘u’ nënkupton ‘uud’ (dashuri), ‘uird’ (përsëritje e emrit të Zotit) e ‘uafa’ (besë ndaj Zotit); kurse ‘f ’ nënkupton ‘fard’ (unitet), ‘fakr’ (varfëri) dhe ‘fana’ (shuarje ose futje në Qenien e Zotit). Dijetarë të tjerë mendojnë se ky emër ka ardhur nga ‘es-Sufah’, që ishte platforma ose pjesa e ngritur pranë Xhamisë së Profetit, e cila mbulohej me gjethe palmash. Ata që rrinin në të quheshin ‘As’hab us-Sufah’ 1617. Së fundi, mendohet që ‘Sufah’ ishte emri i paraardhësve të një fisi Arab, që kishte detyrën t’u shërbente pelegrinëve në Qa’be, dhe se sufistët e kanë quajtur veten me këtë emër për t’iu referuar këtij fisi.

 

Sufistët ndahen në sekte të ndryshme, por më kryesorët e tyre janë:

 

1). Wahdetijet (të Njëjtësuarit). Ky sekt beson në njëshmërinë e gjithë ekzistencës. Sipas tij Zoti është çdo gjë e kësaj bote, aq sa pozicioni hyjnor u vishet edhe gjërave të ndotura. Ata e krahasojnë Zotin me lumin dhe valët që ngrihen në të dhe thonë që valët, të cilat një herë ngrihen e një herë ulen, nuk kanë ekzistencë tjetër, përveç asaj të lumit, gjë që do të thotë se ekzistenca e tyre është pikërisht ekzistenca e lumit. Rrjedhimisht asgjë nuk mund të veçohet nga ekzistenca e saj origjinare.

 

2). Itihadijahët (të Bashkuarit). Këta besojnë se ata i janë bashkuar Zotit dhe Zoti u është bashkuar atyre. Ata e krahasojnë Zotin me zjarrin dhe veten e tyre me hekurin që ndodhet në zjarr e që i merr aty format dhe vetitë e tij.

 

3). Hululijahët (formistët). Sipas tyre Zoti merr formën e njerëzve të përsosur dhe të atyre që pretendojnë se e njohin, rrjedhimisht trupat e tyre janë vendi ku Ai rri. Për pasojë, këta njerëz janë njerëz vetëm në dukje, kurse në thelb janë Zoti.

 

4). Wasilijahët (Kombinuesit). Wasilijahët e mendojnë veten të kombinuar me Zotin. Ata besojnë se ligjet e Sheri’atit janë mjet i zhvillimit të personalitetit e karakterit të njeriut, po kur njeriu kombinohet me Zotin, s’ka më nevojë për zhvillim dhe përsosje. Për pasojë, adhurimi e ritualet bëhen të panevojshme për ta, me pretendimin që Sheri’ati nuk ka më vlerë, pasi arrihet e vërteta dhe realiteti. Për pasojë, ata mund të bëjnë çdo gjë dhe askush nuk mund t’u kërkojë llogari.

 

5). Zarrakiahët (Gazmorët). Pasuesit e këtij sekti e konsiderojnë këngën dhe muzikën instrumentale si adhurim. Ata i fitojnë kënaqësitë e kësaj bote nëpërmjet shfaqjeve të asketizmit duke lypur derë më derë. Ata janë gjithmonë të angazhuar në rrëfimin e historive të sajuara rreth veprave të mbinatyrshme të prijësve të tyre, duke synuar të mahnitin me to njerëzit e thjeshtë. 

 

6). Ushakiahët (Dashuruesit). Sipas këtij sekti rruga e përftimit të realitetit është dukja, gjë që të shpie në përfundimin se dashuria fizike është rruga e arritjes së Zotit. Kjo do të thotë, se që të arrish stadin e dashurisë së Zotit, është e nevojshme që të bësh dashuri me një qenie të bukur njerëzore. Po dashuria, që ata e shohin si dashuri për Zotin, është veç produkt i çrregullimeve të tyre mendore. Ajo i bën dashuruesit të përkushtohen ndaj një individi me gjithë vëmendjen e tyre, duke patur qëllim kryesor arritjen e marrë-dhënieve dashurore me të. Kjo lloj dashurie mund të shpjerë lehtësisht në perversitet dhe punë të këqija, por ajo nuk mund të ketë lidhje kurrsesi me dashurinë e Zotit.

 

Një poezi persiane thotë:

Pse ky zjarr’ i epshit dashurinë m’a kthen në xhind? I them, ku më çon? ku jam? po s’thotë asgjë që bind, I them, mësomë, por mendjen më keq ma rrëmben, më thotë: kur nuk mendon, më lehtë rrugën e gjen!

 

7). Talkinijahët (të Përballurit). Sipas këtij sekti, leximi i librave dhe i shkencave fetare është krejtësisht i paligjshëm. Pozicioni që arrin sufisti me një orë përpjekje spirituale nuk mund të arrihet as me shtatëdhjetë vjet lexim librash.

 

Sipas Ulemave Shi’itë, këto sekte janë në udhë të gabuar dhe janë larguar nga Islami. Për këtë temë ka thënie të shumta nga imamët. Në këtë bisedë Imam Aliu e quan shkëputjen e Asim ibn Zijadit nga kjo botë si punë të Shejtanit, bile ai ia ktheu mendjen me forcë dhe e bindi të mos e ndiqte më tej këtë rrugë.