Šura – izborno tijelo

 

Nakon sto je vladao oko deset godina, Umar biva smrtno ranjen. Da li je on organizovao izbore, u kojima bi narod izabrao sebi vladara, ili je imao na umu nekoga za svog nasljednika? Po njemu Usman, ciji je bio duznik na neki nacin, bio je najpogodnija osoba. Medjutim, pored njega su postojale osobe koje nisu smjele biti zanemarene. Zato je rekao: “Uistinu je Boziji Poslanik umro zadovoljan sa sljedecih sest ljudi iz plemena Kurejs: to su Alî, Usmân, Talha, Zubejr, Sead ibn Ebî Veqqâs i Abdurrahmân ibn Avf. Ja sam odlucio da to (odabiranje halife) ucinim putem dogovora izmedju njih, tako da oni izaberu jednoga izmedju sebe.”

 

Kada mu se Umaru smrt pozvao je ovu sestoricu i upitao ih: “Dakle, svaki od vas zeli da postane halifa poslije mene!?” Niko nije odgovorio, pa je on ponovio pitanje. Onda je Zubejr rekao, “Zasto to ne bi zeljeli? Ti si to bio i upravljao, a mi nismo bili manje vrijedni od tebe iz plemena Kurejs, niti po starini, niti po srodstvu (s Bozijim Poslanikom).” Umar je upitao: “Zar ne bi trebalo da vam kazem neke stvari o vama?” Zubejr je rekao: “Reci nam, jer cak i ako te zamolimo da ne kazes, ti nas neces poslusati.” Onda je Umar zapoceo da nabraja mahane Zubejra, Talhe, Seada ibn Ebî Veqqâsa i Abdurrahmâna ibn Avfa.

 

Onda se okrenuo prema Alîju i rekao, “Tako mi Allaha, ti bi ga zasluzio da nije tvoje vesele prirode. I pored toga”, Umar se sada obrati prisutnima, “tako mi Allaha, ako biste ga postavili za vaseg vladara, on bi vas sigurno vodio prema cistoj istini i putu prosvijetljenja.” Onda se okrenuo prema Usmânu i rekao: “Poslusaj me! Kao da gledam da su ti Kurejsi stavili ovu ogrlicu (hilafet) oko vrata zbog tvoje ljubavi; a onda si ti navalio plemena Umejja i Ebî Muajt (Osmanovo pleme) ljudima na pleca (kao vladare) i iskljucivo njima dao plijen (svih muslimana); onda ti je dosla grupa arapskih vukova i ubila te u krevetu. Tako mi Allaha, ako ti Kurejsi daju hilafet, sigurno ces davati povlastice plemenu Umejja, a ako tako ucinis, muslimani ce te sigurno ubiti.” Onda je privukao Usmâna sebi i rekao, “Dakle, ako takav budes, sjeti se mojih rijeci, jer ono sto sam rekao mora se desiti.”

 

Onda je Umar pozvao Ebû Talhu Ensârîja i rekao mu da nakon njegove dzenaze sakupi pedeset naoruzanih ensarija i sest naprijed navedenih kandidata zatvori u jednu prostoriju da izmedju sebe izaberu halifu. Onoga koji se ne slozi sa onim sta petorica odluce treba ubiti; to treba uraditi i sa dvojicim koji se ne sloze s onim sta cetvorica odluce: a ako se trojica sloze a trojica ne sloze, onda neka se prihvati izbor grupe u kojoj je Abdurrahmân ibn Avf; ako se oni iz druge grupe ne sloze treba ih ubiti; a ako prodju tri dana a oni ne mognu postici sporazum, svi se trebaju ubiti, i onda muslimani neka sebi sami odaberu halifu.

 

Pisac Kutbuddîn Râvendî prenosi da je Abdullâh ibn Abbâs rekao hazreti Alîju kada je cuo da je Umar odlucio da prevagne grupa u kojoj je Abdurrahmân ibn Avf: “Za nas je ovo opet izgubljeno. Ovaj covjek zeli da Usmân bude halifa.” Hazreti Alî je odgovorio: “Znam, ali cu ipak sjediti s njima. Umar je makar na ovaj nacin priznao da zasluzujem hilafet, dok je ranije tvrdio da se poslanstvo (nubuvvet) i hilafet ne mogu sastaviti u istoj porodici. Zato cu ucestvovati u odboru za izbor (sûrâ) kako bih pokazao ljudima koliko je u suprotnosti ono sto je (juce) uradio i ono sto danas govori.” Zasto su Ibn Abbâs i Alî bili sigurni da je Umar zelio da Usmân bude halifa? To se vidjelo iz sastava izbornog tijela (sûrâ) i nacina njegovog funkcionisanja. Abdurrahmân je bio ozenjen Usmânovom sestrom, a Sead ibn Ebî Veqqâs i Abdurrahmân su bili rodjaci. Ako se uzme u obzir koliko su porodicne veze bile jake u Arabiji, bilo je nezamislivo da se Sead suprotstavi Abdurrahmânu ili da Abdurrahmân zaboravi na Usmâna.

 

Dakle, tri glasa su bila sigurna u korist Usmâna, ukljucujuci i odlucujuci glas Abdurrahmâna. Talha ibn Ubejdillâh je bio iz Ebû Bekrovog familije, a od dana sakîfe, familije Hâsim i Tejm nisu osjecali jedna prema drugoj nista drugo do neprijateljstvo. Na licnom planu, hazreti Alî je ubio Talhinog amidzu Umejra ibn Usmâna, brata Mâlika ibn Ubejdillâha i bratica Usmâna ibn Mâlika u bici na Bedru. Zato je bilo nemoguce da on podrzi hazreti Alîja. Zubejr je bio sin Safijje, Alîjeve tetke. Nakon sakîfe, on je potegao sablju da se bori protiv onih koji su dosli u Alîjevu kucu da ga vode Ebû Bekru. Bilo je razumno ocekivati da ce on podrzati Alîja. Ali, sa druge strane, on je mogao pasti u iskusenje da pokusa pridobiti hilafet za sebe. Stoga je najvise sto je Alî mogao ocekivati bio glas Zubejra. Opet bi cetvorica bila protiv njega i on bi izgubio. Cak i da je Talha podrzao Alîja, on ne bi mogao postati halifa zbog toga sto je u slucaju nerijesenog glasanja pobjeda pripadala strani na kojoj je bio Abdurrahmân ibn Avf.

 

Nakon ove analize, rasprava o onome sto se desilo prilikom sure ima jedino akademski znacaj. Talha se povukao u korist Usmâna, uticuci time na Zubejra da se povuce u korist hazreti Alîja i Seada da se povuce u korist Abdurrahmâna. Trecega dana, Abdurrahmân je povukao svoje ime i rekao Alîju da ce glasati za njega ukoliko se on zakune da ce slijediti Allahovu knjigu, Poslanikov sunnet i prakse Ebû Bekra i Umara. Abdurrahmân je veoma dobro znao kakav ce biti njegov odgovor. Hazreti Alî je rekao: “Ja slijedim Allahovu knjigu, sunnet Bozijeg Poslanika i vlastito tumacenje toga dvoga.” Onda je ovaj postavio iste uslove Usmânu, koji ih je spremno prihvatio. Kada je Abdurrahmân proglasio Usmâna za halifu, hazreti Alî mu je rekao: “Tako mi Allaha, uradio si to sa istom nadom koju je on (Umar) imao kada je proglasio svoga prijatelja.” (Mislio je da je Abdurrahmân proglasio Usmâna za halifu nadajuci se da ce njega Usmân imenovati za svog nasljednika.) Onda je hazreti Alî rekao: “Neka Allah stvori neprijateljstvo izmedju vas dvojice.” Nakon nekoliko godina Abdurrrahmân i Usmân su zamrzili jedan drugoga; nisu vise progovorili sve do Abdurrahmânove smrti.